subscribe: Posts | Comments | Email

De Geschiedenis van het ethische denken.

Inleiding

  • Schept de mens morele waarden (subjectief) of ontdekt de mens ze (objectief)?
    • moderne filosofie: we maken ze
    • de klassieke filosofie: we ontdekken ze
  • Waar vinden we ze, als we ze ontdekken
    • in de menselijke natuur?
  • Socrates (Athene, 5e eeuw voor Christus)
    • was geen scepticus (subjectivisme)
    • was geen dogmaticus (objectivisme)
    • stelde vragen
  • Viertien hoofdstukken die leiden tot bepaalde boeken
    • Socratische dialogen van Plato
    • De Republiek
    • Aristoteles: Ethiek
    • Machiavelli: De Prins
    • Kant: De Metafysica van Moraal
    • ….
  • Wat is ethiek niet?
    • een checkup: even kijken of er niets immoreels aan mijn handelingen is (nee: het gaat over iets positiefs, en goede, iets substantieels)
    • het verschil tussen feiten en waarden, zoals tussen schaamte en schuld, dieren en mens, mores en moraal (wij  zijn zelfbewust, zodat wij schuld kunnen hebben, dieren niet; mensen hebben vrije wil, religie, gevoel voor schoonheid, nieuwsgierigheid, abstraheren)
    • verwarring tussen ethiek en psychologie: het gaat niet over gevoel; schuldgevoel is geen schuld
    • ethiek is geen ideologie; ethiek zoekt de echte waarheid, ideologieën veranderen, door de mens gemaakt
    • meta-ethiek: dat is denken over ethiek; ethiek denkt over goed en kwaad
    • toegepaste ethiek, casuïstiek is geen ethiek: geneeskunde, biologie, natuurkunde, zakenleven, sociale wetenschappen, etc.
    • religie is iets anders dan ethiek, ook al kunnen ze elkaar versterken: de drie grote godsdiensten belijden een god die moreel is. Je hoeft alleen geen gelovige te zijn om ethisch te willen zijn.
  • Waar het om gaat is het goed, het goede leven, de goede persoon, goed en kwaad
    • goed (het verlangde doel, het ideaal)
    • juist (wet)
    • zou moeten (plicht, verantwoordelijkheid, verplichting, geweten)
  • Drie vragen: beeld van de drie schepen (C.S.Lewis)
    • hoe samenwerken, samen optrekken: sociale ethiek
    • hoe drijvend blijven (individuele ethiek)
    • wat is het reisdoel (waarden, het grootste goed, het doel van het leven):
      • vaak veronachtzaamd door moderne denkers (ze hebben geen metafysica)
      • klassieke filosofen: wat ‘hoort’ (het grote goed) hangt af van wat ‘is’, je metafysica
        • en wat goed is voor de mens, hangt af van hoe je de mens definieert (antropologie)
        • en weten wat goed is voor de mens, hangt af van wat ‘weten’ inhoudt (epistemologie)
  • Ethiek en moraal: door elkaar gebruiken, kunstmatige onderscheid

Oude wijsheid

  • moderne ethiek: een onsamenhangende variëteit, pluralisme
  • de klassieke Grieks-Romeinse, Joods-Christelijke culturen en de synthese in de middeleeuwse cultuur: eenheid
  • tenminste twaalf verschillen
    • ethiek op de eerste plaats, voor het leven zelf:
      • deugdzaamheid staat voorop (in de moderne cultuur staat het achteraan)
      • moraal is een doel, geen middel tot een doel
    • respect voor traditie, autoriteit, gehoorzaamheid, conformiteit
      • abstracties, wijzen en heiligen
      • in de moderne westerse cultuur is er geen standaard meer; mensen maken hun eigen morele waarden, culturen evenzo
      • gehoorzaamheid en conformiteit zijn niet erg populair

Bron: