De Geschiedenis van het ethische denken.
Inleiding
- Schept de mens morele waarden (subjectief) of ontdekt de mens ze (objectief)?
- moderne filosofie: we maken ze
- de klassieke filosofie: we ontdekken ze
- Waar vinden we ze, als we ze ontdekken
- in de menselijke natuur?
- …
- Socrates (Athene, 5e eeuw voor Christus)
- was geen scepticus (subjectivisme)
- was geen dogmaticus (objectivisme)
- stelde vragen
- Viertien hoofdstukken die leiden tot bepaalde boeken
- Socratische dialogen van Plato
- De Republiek
- Aristoteles: Ethiek
- Machiavelli: De Prins
- Kant: De Metafysica van Moraal
- ….
- Wat is ethiek niet?
- een checkup: even kijken of er niets immoreels aan mijn handelingen is (nee: het gaat over iets positiefs, en goede, iets substantieels)
- het verschil tussen feiten en waarden, zoals tussen schaamte en schuld, dieren en mens, mores en moraal (wij zijn zelfbewust, zodat wij schuld kunnen hebben, dieren niet; mensen hebben vrije wil, religie, gevoel voor schoonheid, nieuwsgierigheid, abstraheren)
- verwarring tussen ethiek en psychologie: het gaat niet over gevoel; schuldgevoel is geen schuld
- ethiek is geen ideologie; ethiek zoekt de echte waarheid, ideologieën veranderen, door de mens gemaakt
- meta-ethiek: dat is denken over ethiek; ethiek denkt over goed en kwaad
- toegepaste ethiek, casuïstiek is geen ethiek: geneeskunde, biologie, natuurkunde, zakenleven, sociale wetenschappen, etc.
- religie is iets anders dan ethiek, ook al kunnen ze elkaar versterken: de drie grote godsdiensten belijden een god die moreel is. Je hoeft alleen geen gelovige te zijn om ethisch te willen zijn.
- Waar het om gaat is het goed, het goede leven, de goede persoon, goed en kwaad
- goed (het verlangde doel, het ideaal)
- juist (wet)
- zou moeten (plicht, verantwoordelijkheid, verplichting, geweten)
- Drie vragen: beeld van de drie schepen (C.S.Lewis)
- hoe samenwerken, samen optrekken: sociale ethiek
- hoe drijvend blijven (individuele ethiek)
- wat is het reisdoel (waarden, het grootste goed, het doel van het leven):
- vaak veronachtzaamd door moderne denkers (ze hebben geen metafysica)
- klassieke filosofen: wat ‘hoort’ (het grote goed) hangt af van wat ‘is’, je metafysica
- en wat goed is voor de mens, hangt af van hoe je de mens definieert (antropologie)
- en weten wat goed is voor de mens, hangt af van wat ‘weten’ inhoudt (epistemologie)
- Ethiek en moraal: door elkaar gebruiken, kunstmatige onderscheid
Oude wijsheid
- moderne ethiek: een onsamenhangende variëteit, pluralisme
- de klassieke Grieks-Romeinse, Joods-Christelijke culturen en de synthese in de middeleeuwse cultuur: eenheid
- tenminste twaalf verschillen
- ethiek op de eerste plaats, voor het leven zelf:
- deugdzaamheid staat voorop (in de moderne cultuur staat het achteraan)
- moraal is een doel, geen middel tot een doel
- respect voor traditie, autoriteit, gehoorzaamheid, conformiteit
- abstracties, wijzen en heiligen
- in de moderne westerse cultuur is er geen standaard meer; mensen maken hun eigen morele waarden, culturen evenzo
- gehoorzaamheid en conformiteit zijn niet erg populair
- ethiek op de eerste plaats, voor het leven zelf:
Bron:
- Peter Kreeft: A History of Moral Thought (audiobook)

