Tweeduizend jaar Concilies

49 Jeruzalem
- Paus: Petrus, 30-64.
- Aanwezig: Paulus, Barnabeus, Petrus, Jacobus
- Tegen: Judaïsten.
- Vraag: Kan een heiden christen worden zonder eerst besneden te worden en de wet van Mozes te volgen als een jood?
- Besluit: Ja. Het accent wordt gelegd op de universaliteit van het heil
- Gevolg: het christendom kan verkondigd worden aan alle volkeren van alle tijden.
- Historische feiten:
- Keizer Claudius: 41-54
- Tweede reis van Paulus: 49-52
- Keizer Nero: 54-68
325 Nicea I
- Paus: H. Silvester I, 314-335
- Aanwezig: 300 bisschoppen, voornamelijk oosters.
- Tegen: Arianisme
- Vraag: Is Jezus Christus slechts een schepsel van God de Vader? Is Hij God of niet? (Arius)
- Besluit: Jezus, Zoon van God, is “één in wezen met de Vader” (consubstantieel).
- Gevolg: Het geloof dat ‘God mens geworden is’ wordt bevestigd.
- Historische feiten
- Keizer Constantijn 306-337
- Edict van Milaan: 313
- Kerkgeschiedenis van Eusebius van Caesarea: 320.
381 Constantinople I
- Paus: H. Damasius I, 366-384
- Aanwezig: 150 Oosterse bisschoppen
- Tegen: de Pneumatomachen
- Vraag: Is de Heilige Geest god, zoals de Vader en de Zoon?
- Besluit:
- De Heilige Geest komt – net als de Zoon – voort uit de Vader
- Afkondiging van de geloofsbelijdenis van Nicea-Constantinopel
- Gevolg:
- Dogma van de Drie-eenheid vastgesteld
- Bisschopszetel van Constantinopel wordt opgericht, tweede in rang binnen het christendom
- Historische feiten:
- Sint Augustinus: 354-430
- De Vulgaat (Hieronymus): rond 380
- Christendom wordt officiële godsdienst: 380
- Invasie door de Hunnen: 395
431 Efese
- Paus: H. Celestinus I
- Tegen: de Nestorianen
- Vraag: Mogen we Maria ‘Moeder van God’ noemen? Of slechts ‘Moeder van Christus’ (Nestorius)?
- Besluit: Ja, want Jezus is God zélf, geboren uit een vrouw.
- Gevolg: bevestiging van he goddelijk moederschap van de Maagd, door te herinneren aan de goddelijke natuur van Jezus
- Historisch feit:
- Dood van H. Hieronymus: 420
451 Chalcedon
- Paus: H. Leo I
- Aanwezig: 500 bisschoppen
- Tegen: de aanhangers van Eutyches
- Vraag: Moet bij de incarnatie het goddelijke bevoordeeld worden ten koste van het menselijke?
- Besluit: Jezus is volledig God en volledig mens.
- Historische feiten
- voor het eerst speelt de paus een voorname rol bij een concilie in het oosten
- Constantinopel eist dezelfde rechten op als Rome
- H. Leo houdt Attila tegen: 452
- Doopsel van Clovis: 498
- Benedictus van Nursia: 480-547
553 Constantinopel II
- Paus: Vigilius 537-556
- 165 oosterse vaders
- Vraag: Moet keizer Justinianus gevolgd worden in zijn veroordeling van drie bisschoppen uit het verleden, verdacht van nestorianisme?
- Besluit: de vaders gehoorzamen de keizer, de paus wordt gemolesteerd en breekt met Justinianus. Een concilie zonder echt onderwerp en zonder resultaat
- Historische feiten:
- Keizer Justinianus: 527-565
- Begin prediking Mohammed: 610
680-681 Constantinopel III
- Paus: H. Agathon 678-682
- Tegen: het Monotheletisme
- Vraag: Heeft Christus slechts één wil? Een compromis of de monofysieten tegemoet te komen.
- Besluit: Nee: Christus heeft een godDelijke en eens menselijke wil. De tweede is ondergeschikt aan de eerste.
- Gevolg: einde aan de christologische debatten. Steeds grotere verschillen tussen oost en west.
- Historisch feit:
- H. Beda de eerbiedwaardige: Engels geschiedkundige: 672-735
787 Nicea II
- Paus: Adrianus I, 772-795
- Tegen: het Iconoclasme
- Vraag: Moeten de afbeeldingen van Jezus, Maria en de heiligen vernietigd worden, vanwege afgodendienst?
- Besluit: wij mogen beelden vereren in de mate dat het om de persoon gaat die wordt afgebeeld. De ware aanbidding komt alleen God toe.
- Gevolg: nog een eeuw duurt het voordat de controverse, gevoed door de keizers, tot bedaren komt.
- Historische feiten:
- Karel de Grote regeert van 768 tot 814
- Keizerin Irene van Byzantium: 780-790
- Keizer Constantijn VI: 780-797
869-870 Constantinopel IV
- Paus: Adrianus II
- Vraag: Kan de legitimiteit erkend worden van patriarch Photius van Constantinopel, in enkele dagen op die plaats gezet door een keizer die graag een getrouweling van hem op die post zag?
- Besluit: Photius wordt veroordeeld door een concilie dat onder de bescherming van een nieuwe keizer samenkwam. Zijn voorganger; Ignatius, werd in ere hersteld.
- Historische feiten
- Karel de Kale koning van Frankrijk: 843-877
- Cyrillus en Methodius: 863-867
1123 Latheranen I
- Paus Callixtus II
- Vraag: Kan het akkoord tussen de paus en de keizer goedkeuren, over de nieuwe wijze waarop gezamenlijk de grote hoogwaardigheidsbekleders van de Kerk benoemd worden? (Concordaat van Worm, 1122)
- Besluit:
- Het Concilie keurt het onderscheid goed dat gemaakt wordt tussen de geestelijke consecratie door de paus en de toekenning van gunsten door de keizer.
- De toediening van sacramenten tegen geld en de dwaalwegen van clerici worden veroordeeld.
- Het hervormingswerk van paus Gregorius VII wordt plechtig bevesigd
- Historische feiten:
- Begin van de Heroveringen op de moslims in Spanje: 11e eeuw
- Pontificaat van Gregorius VII: 1015-1020
- Hendrik V keizer van Duitsland: 1106-1125
1139 Latheranen II
- Paus Innocentius II
- Vraag: Twee pausen worden in 1130 tegelijkertijd, onrechtmatig, gekozen: Innocentius II en Anacletus II. Kan men de voorkeur van Bernardus voor Innocentius II volgen?
- Besluit:
- Het concilie bevestigt de rechtmatigheid van Innocentius II.
- De regels voor goed gedrag van priesters en religieuzen in herinnering gebracht.
- Vervolg: De gregoriaanse hervorming komt meer en meer tot uitdrukking in de kerkelijke wetgeving.
- Historisch feiten:
- Lodewijk VI de Dikke: koning van Frankrijk: 1118-1137
- Lodewijk VII, de Jonge, koning van Frankrijk: 1137-1180
1179 Lateranen III
- Paus Alexander III
- Vraag: Na de militaire overwinning van de legitieme paus op keizer Frederik Barbarossa, beschermer van een reeks anti-pausen en bezetter van Italië: de situatie verhelderen.
- Besluit:
- de manier waarop de paus gekozen wordt, definitief gepreciseerd: bij 2/3e meerderheid van de stemmen der kardinalen
- de voorwaarden voor toegang tot het priesterschap worden gepreciseerd
- het gezag van de bisschoppen wordt versterkt
- ketters worden door de kerk veroordeeld en door de staat gestraft
- Vervolg: het hervormingswerk wordt verder voltooid
- Historische feiten:
- Bouw van de Notre Dame i Parijs: 1163-1182
- Frederik I Barbarossa is keizer: 1152-1190
1215 Lateranen IV
- Paus Innocentius III
- Vraag:
- de kerkelijke hervorming verder doorzetten
- de kruistochten in het Heilig Land heropstarten
- strijden tegen de groeiende ketterijen, met name de Katharen
- de relatie met de keizer verhelderen
- Besluiten:
- Dogmatische preciseringen rond de eucharistie (transsubstantiatie)
- Talrijke disciplinaire en morele regels: (jaarlijkse communie en biecht)
- Historische feiten:
- Philippus-Augustus koning van Frankrijk: 1180-1223
- Otto IV, keizer: 1198-1215
1245 Lyon I
- Paus: Innocentius IV
- Vraag: hoe kunnen we een einde maken aan de verscheuring van het christendom en de openlijke strijd tussen paus Innocentius IV en keizer Frederik II?
- Besluit:
- het concilie veroordeelt de keizer: hij wordt afgezet
- Afgezanten sturen om te onderhandelen met de Mongolen.
- Oproep voor de Zevende Kruistocht onder leiding van Lodewijk IX van Frankrijk
- Historische feiten
- Constantinopel in handen van de kruisvaarders: 1204-1261
- Stichting van de Orde der Dominicanen: 1208
- Keizer Frederik II: 1215-1250
- H. Lodewijk koning van Frankrijk: 1226-1270
- Dood van Franciscus van Assisi: 1226
1274 Lyon II
- Paus Gregorius X: 1271-1276
- Vraag: Is er een toenadering mogelijk tussen Rome en Constantinopel, gewenst door beide?
- Besluiten:
- Proclamatie van d eenheid der christenen
- Gemeenschappelijke geloofsbelijdenis (de Grieken aanvaarden de ‘Filioque’
- Conclaven zo georganiseerd dat geen enkele invloed van buiten mogelijk is
- Vervolg
- De Griekse gelovigen verwerpen met kracht de besluiten van het concilie
- de afgesproken eenheid kent geen toekomst
- het concilie slaagt er niet in het idee van de kruistochten nieuw leven in te blazen
- Historische feiten
- St. Bonaventura: 1221-1274
- St. Thomas van Aquino: 1228-1274
1311-1312 Vienne (Dauphiné)
- Paus Clemens V: 105-1316
- Vragen:
- Wat te denken van de aanklacht van Filips de Schone tegen de orde van de tempeliers
- Hoe de kruistochten opnieuw te beginnen en de Kerk te hervormen?
- Besluiten
- De Tempeliers worden opgeheven
- De juridische autonomie van grote ordes ten opzichte van de bisschoppen wordt nader bepaald
- Historische feiten
- Filips IV de Schone koning van Frankrijk: 1285-1314
- Filips de Schone laat de Tempeliers aanhouden: 1307
- Paus Clemens V installeert zich in Avignon
- Executie van Tempeliers: 1314
1414-1418 Constance
- Pausen:
- Gregorius VII: 1406-1417
- Martinus V: 1417-1423
- Vragen:
- hoe vinden we een oplossing voor het Grote Westerse Schisma, waar diverse pausen, ondersteund door verschillende koningen, aanspraak maken op de pauselijke troon, in Frankrijk en Italië
- onderzoek naar Jan Hus, die alleen de Bijbel als geldige bron van waarheid aanvaard en zich tegen standpunten van pausen en kardinalen verzet.
- Besluiten
- Drie wedijverende pausen worden afgezet
- Het concilie kiest vervolgens Martinus V tot paus
- Jan Hus wordt veroordeeld
- Vervolg
- Einde van he Westerse Schisma
- Het concilie krijgt een bovengeschikte rol ten opzichte van het pauselijk gezag: ‘conciliarisme’
- Jan Hus leven verbrand als ketter
- Historische feiten
- Begin van het Westers Schisma door de keuze van antipaus Clemens VII. De koningen scharen zich achter de ene of andere paus; de kardinalen kiezen, afhankelijk va hun aanhankelijkheid, twee, en uiteindelijk drie pausen tegelijk
- Geboorte van Jeanne D’Arc: 1412
1431-1442 Bazel-Ferrare-Florence
- Paus Nicolaas V: 1431-1447
- Vraag: is er toenadering tussen Oost en West mogelijk?
- Besluit: eenheidsformuleringen met de Grieken over de Heilige Geest, de Eucharistie en het pauselijk primaat.
- Vervolg:
- de oosterse gelovigen aanvaarden de testen niet
- het conciliarisme wordt hevig aangevallen
- Historische feiten
- Veroordeling van Jeanne D’Arc: 1431
- Val van het Byzantijdse Rijk: 1453
1512-1517 Lateranen V
- Pausen
- Julius II: 1503-1513
- Leon X: 1513-1522
- Vragen:
- de behoefte aan hervormingen van het kerkelijk bestuur
- het ontstaan van een atheïstische filosofie
- wrijvingen tussen de bisschoppen en de kloosterorden.
- Men was ook niet gelukkig met het door koning Lodewijk XII van Frankrijk in 1511 bijeengeroepen concilie in Pisa.
- Besluiten
- de filosofie van Averroes (1126-1198) veroordeeld
- het concilie van Pisa (1511) werd ongeldig verklaard.
- De rechten van de bisschoppen werden omschreven.
- Er werden verbeterde decreten afgekondigd.
- Vervolg:
- het conciliarisme slagat er niet in zichzelf op te leggen aan het concilie
- het conclcie hefet geen echte hervolringen kunnen doorvoeren
- Historische feiten:
- Michelangelo voltooit het plafond van de Sixtijnse kapel: 1512
- Geboorten van Theresia van Avila en Filippus Neri: 1515
- De 95 theses van Luther: 1517
- Zwingli preekt in Zürich: 1518
- Excommunicatie van Luther: 1521
1545-1563 Trente
- Drie zittingsperioden:
- 1545-1547,
- 1551-1552 en
- 1562-1563
- Plaats: noordelijk in Italië plaats om calvinistische en lutherse waarnemers in staat te stellen aanwezig te zijn.
- Pausen
- Paulus III: 1534-1550
- Julius III: 1550-1555
- Marcel II: 1555
- Paulus IV: 1555-1559
- Pius IV: 1559-1565
- Tegen: het protestantisme
- Vraag: Hoe kunnen we het geloof, na de Reformatie, herdefiniëren op de punten die de protestanten afwijzen en zo een hervorming binnen de katholieke kerk bewerken?
- Besluiten:
- het concilie herinnert er aan dat persoonlijke verdienste telt waar het om het persoonlijk heil gaat: de christen blijft niet assief onder de actie van God
- Vaststelling van de canon van de Bijbel
- De Vulgata, de Latijnse Bijbelvertaling, wordt voor de rooms-katholieken tot standaardtekst van de Heilige Schrift verklaard.
- De openbaring bestaat enkel uit de Heilige Schrift en de kerkelijke traditie.
- De geloofswaarheden van de erfzonde, de zaligmaking, de zeven sacramenten, de aflaten, de heiligenverering en het vagevuur worden opnieuw verduidelijkt en bevestigd.
- Het Latijn is de enige liturgische taal.
- Geestelijken krijgen een verbod op cumulatie van kerkelijke ambten, hebben residentieplicht en moeten het celibaat respecteren.
- Priesters moeten een betere opleiding krijgen aan, in elk bisdom verplicht op te richten, seminaries.
- Gelovigen worden onderricht via de catechismus en door prediking.
- Het huwelijk moet gesloten worden in een kerk ten overstaan van een priester en getuigen na drievoudige aankondiging, en vervolgens worden vastgelegd in een huwelijksregister.
- Een bisschop diende theologie te hebben gestudeerd. Deze bepaling maakte het voor de adel lastiger om hun jongere zonen aan lucratieve kerkelijk baantjes te helpen.
- Vervolg:
- geen hereniging met de protestanten
- wel een duurzame renaissance van het katholieke leven
- Historische feiten
- Calvijn publiceert zijn geschrift over het christelijk geloof: 1541
- Dood van Luther: 1546
- Dood van Hendrik VIII, verantwoordelijk voor de breuk van Engeland met Rome: 1547
- Dood van Ignatius van Loyola: 1556
- Dood van Calvijn: 1564
1869-1870 Vaticaan I
- Paus Pius IX: 1846-1878
- Vragen:
- houding van de kerk tegenover rationalistische en liberale wereldopvatting (Franse Revolutie)
- aanpassing van de kerkelijke wetgeving aan de nieuwe tijd
- Welke macht heeft de paus?
- Besluiten
- dogmatische antwoorden over God, openbaring en de verhouding tussen geloof en rede
- verwerping van het pantheïsme, het materialisme en het rationalisme.
- pauselijke onfeilbaarheid
- De bescherming van de christelijke huwelijken en de christelijke opvoeding.
- Vervolg:
- Door liberale krachten die tijdens de Risorgimento de unificatie van Italië nastreefden, werd Vaticanum I krachtig bestreden en bespot.
- Een grote heropleving en een grote devotie van de lekengelovigen tot het pontificaat, niet het minst vanwege de krachtige persoon van paus Pius IX zelf.
- Veel gedachten en gegevens uit de niet besproken voorbereidingsschema’s zijn verwerkt in encyclieken van paus Leo XIII, in diverse Curie-besluiten en in de Codex Iuris Canonici van 1917.
- Historische feiten
- 1863: Publicatie van ‘Het leven van Jezus’ door Renan
- 1864: Pius IX veroordeelt het rationalisme en het liberalisme
- 1869: Opening van het Suez kanaal
- 1870: Bezetting van Rome door de aanhangers van de eenheid va Italië
1962-1965 Vaticaan II
- Pausen
- 1958-1963: Johannes XXIII
- 1963-1978: Paulus VI
- Vragen:
- Hoe reageren op de uitbreiding van de Kerk, geografisch en cultureel, in de gehele wereld
- Besluiten:
- een complete herziening van de Kerk: pastoraal, dogmatisch en liturgisch
- Vervolg:
- gemeenschappelijk bewustzijn van de bisschoppen
- grotere de rol van de leken

