subscribe: Posts | Comments | Email

Tweeduizend jaar Concilies

Het Tweede Vaticaanse Concilie (1962-1965)

49 Jeruzalem

  • Paus: Petrus, 30-64.
  • Aanwezig: Paulus, Barnabeus, Petrus, Jacobus
  • Tegen: Judaïsten.
  • Vraag: Kan een heiden christen worden zonder eerst besneden te worden en de wet van Mozes te volgen als een jood?
  • Besluit: Ja. Het accent wordt gelegd op de universaliteit van het heil
  • Gevolg: het christendom kan verkondigd worden aan alle volkeren van alle tijden.
  • Historische feiten:
    • Keizer Claudius: 41-54
    • Tweede reis van Paulus: 49-52
    • Keizer Nero: 54-68

325 Nicea I

  • Paus: H. Silvester I, 314-335
  • Aanwezig: 300 bisschoppen, voornamelijk oosters.
  • Tegen: Arianisme
  • Vraag: Is Jezus Christus slechts een schepsel van God de Vader? Is Hij God of niet? (Arius)
  • Besluit: Jezus, Zoon van God, is “één in wezen met de Vader” (consubstantieel).
  • Gevolg: Het geloof dat ‘God mens geworden is’ wordt bevestigd.
  • Historische feiten
    • Keizer Constantijn 306-337
    • Edict van Milaan: 313
    • Kerkgeschiedenis van Eusebius van Caesarea: 320.

381 Constantinople I

  • Paus: H. Damasius I, 366-384
  • Aanwezig: 150 Oosterse bisschoppen
  • Tegen: de Pneumatomachen
  • Vraag: Is de Heilige Geest god, zoals de Vader en de Zoon?
  • Besluit:
    • De Heilige Geest komt – net als de Zoon – voort uit de Vader
    • Afkondiging van de geloofsbelijdenis van Nicea-Constantinopel
  • Gevolg:
    • Dogma van de Drie-eenheid vastgesteld
    • Bisschopszetel van Constantinopel wordt opgericht, tweede in rang binnen het christendom
  • Historische feiten:
    • Sint Augustinus: 354-430
    • De Vulgaat (Hieronymus): rond 380
    • Christendom wordt officiële godsdienst: 380
    • Invasie door de Hunnen: 395

431 Efese

  • Paus: H. Celestinus I
  • Tegen: de Nestorianen
  • Vraag: Mogen we Maria ‘Moeder van God’ noemen? Of slechts ‘Moeder van Christus’ (Nestorius)?
  • Besluit: Ja, want Jezus is God zélf, geboren uit een vrouw.
  • Gevolg: bevestiging van he goddelijk moederschap van de Maagd, door te herinneren aan de goddelijke natuur van Jezus
  • Historisch feit:
    • Dood van H. Hieronymus: 420

451 Chalcedon

  • Paus: H. Leo I
  • Aanwezig: 500 bisschoppen
  • Tegen: de aanhangers van Eutyches
  • Vraag: Moet bij de incarnatie het goddelijke bevoordeeld worden ten koste van het menselijke?
  • Besluit: Jezus is volledig God en volledig mens.
  • Historische feiten
    • voor het eerst speelt de paus een voorname rol bij een concilie in het oosten
    • Constantinopel eist dezelfde rechten op als Rome
    • H. Leo houdt Attila tegen: 452
    • Doopsel van Clovis: 498
    • Benedictus van Nursia: 480-547

553 Constantinopel II

  • Paus: Vigilius 537-556
  • 165 oosterse vaders
  • Vraag: Moet keizer Justinianus gevolgd worden in zijn veroordeling van drie bisschoppen uit het verleden, verdacht van nestorianisme?
  • Besluit: de vaders gehoorzamen de keizer, de paus wordt gemolesteerd en breekt met Justinianus. Een concilie zonder echt onderwerp en zonder resultaat
  • Historische feiten:
    • Keizer Justinianus: 527-565
    • Begin prediking Mohammed: 610

680-681 Constantinopel III

  • Paus: H. Agathon 678-682
  • Tegen: het Monotheletisme
  • Vraag: Heeft Christus slechts één wil? Een compromis of de monofysieten tegemoet te komen.
  • Besluit: Nee: Christus heeft een godDelijke en eens menselijke wil. De tweede is ondergeschikt aan de eerste.
  • Gevolg: einde aan de christologische debatten. Steeds grotere verschillen tussen oost en west.
  • Historisch feit:
    • H. Beda de eerbiedwaardige: Engels geschiedkundige: 672-735

787 Nicea II

  • Paus: Adrianus I, 772-795
  • Tegen: het Iconoclasme
  • Vraag: Moeten de afbeeldingen van Jezus, Maria en de heiligen vernietigd worden, vanwege afgodendienst?
  • Besluit: wij mogen beelden vereren in de mate dat het om de persoon gaat die wordt afgebeeld. De ware aanbidding komt alleen God toe.
  • Gevolg: nog een eeuw duurt het voordat de controverse, gevoed door de keizers, tot bedaren komt.
  • Historische feiten:
    • Karel de Grote regeert van 768 tot 814
    • Keizerin Irene van Byzantium: 780-790
    • Keizer Constantijn VI: 780-797

869-870 Constantinopel IV

  • Paus: Adrianus II
  • Vraag: Kan de legitimiteit erkend worden van patriarch Photius van Constantinopel, in enkele dagen op die plaats gezet door een keizer die graag een getrouweling van hem op die post zag?
  • Besluit: Photius wordt veroordeeld door een concilie dat onder de bescherming van een nieuwe keizer samenkwam. Zijn voorganger; Ignatius, werd in ere hersteld.
  • Historische feiten
    • Karel de Kale koning van Frankrijk: 843-877
    • Cyrillus en Methodius: 863-867

1123 Latheranen I

  • Paus Callixtus II
  • Vraag: Kan het akkoord tussen de paus en de keizer goedkeuren, over de nieuwe wijze waarop gezamenlijk de grote hoogwaardigheidsbekleders van de Kerk benoemd worden? (Concordaat van Worm, 1122)
  • Besluit:
    • Het Concilie keurt het onderscheid goed dat gemaakt wordt tussen de geestelijke consecratie door de paus en de toekenning van gunsten door de keizer.
    • De toediening van sacramenten tegen geld en de dwaalwegen van clerici worden veroordeeld.
  • Het hervormingswerk van paus Gregorius VII wordt plechtig bevesigd
  • Historische feiten:
    • Begin van de Heroveringen op de moslims in Spanje: 11e eeuw
    • Pontificaat van Gregorius VII: 1015-1020
    • Hendrik V keizer van Duitsland: 1106-1125

1139 Latheranen II

  • Paus Innocentius II
  • Vraag: Twee pausen worden in 1130 tegelijkertijd, onrechtmatig, gekozen: Innocentius II en Anacletus II. Kan men de voorkeur van Bernardus voor Innocentius II volgen?
  • Besluit:
    • Het concilie bevestigt de rechtmatigheid van Innocentius II.
    • De regels voor goed gedrag van priesters en religieuzen in herinnering gebracht.
  • Vervolg: De gregoriaanse hervorming komt meer en meer tot uitdrukking in de kerkelijke wetgeving.
  • Historisch feiten:
    • Lodewijk VI de Dikke: koning van Frankrijk: 1118-1137
    • Lodewijk VII, de Jonge, koning van Frankrijk: 1137-1180

1179 Lateranen III

  • Paus Alexander III
  • Vraag: Na de militaire overwinning van de legitieme paus op keizer Frederik Barbarossa, beschermer van een reeks anti-pausen en bezetter van Italië: de situatie verhelderen.
  • Besluit:
    • de manier waarop de paus gekozen wordt, definitief gepreciseerd: bij 2/3e meerderheid van de stemmen der kardinalen
    • de voorwaarden voor toegang tot het priesterschap worden gepreciseerd
    • het gezag van de bisschoppen wordt versterkt
    • ketters worden door de kerk veroordeeld en door de staat gestraft
  • Vervolg: het hervormingswerk wordt verder voltooid
  • Historische feiten:
    • Bouw van de Notre Dame i Parijs: 1163-1182
    • Frederik I Barbarossa is keizer: 1152-1190

1215 Lateranen IV

  • Paus Innocentius III
  • Vraag:
    • de kerkelijke hervorming verder doorzetten
    • de kruistochten in het Heilig Land heropstarten
    • strijden tegen de groeiende ketterijen, met name de Katharen
    • de relatie met de keizer verhelderen
  • Besluiten:
    • Dogmatische preciseringen rond de eucharistie (transsubstantiatie)
    • Talrijke disciplinaire en morele regels: (jaarlijkse communie en biecht)
  • Historische feiten:
    • Philippus-Augustus koning van Frankrijk: 1180-1223
    • Otto IV, keizer: 1198-1215

1245 Lyon I

  • Paus: Innocentius IV
  • Vraag: hoe kunnen we een einde maken aan de verscheuring van het christendom en de openlijke strijd tussen paus Innocentius IV en keizer Frederik II?
  • Besluit:
    • het concilie veroordeelt de keizer: hij wordt afgezet
    • Afgezanten sturen om te onderhandelen met de Mongolen.
    • Oproep voor de Zevende Kruistocht onder leiding van Lodewijk IX van Frankrijk
  • Historische feiten
    • Constantinopel in handen van de kruisvaarders: 1204-1261
    • Stichting van de Orde der Dominicanen: 1208
    • Keizer Frederik II: 1215-1250
    • H. Lodewijk koning van Frankrijk: 1226-1270
    • Dood van Franciscus van Assisi: 1226

1274 Lyon II

  • Paus Gregorius X: 1271-1276
  • Vraag: Is er een toenadering mogelijk tussen Rome en Constantinopel, gewenst door beide?
  • Besluiten:
    • Proclamatie van d eenheid der christenen
    • Gemeenschappelijke geloofsbelijdenis (de Grieken aanvaarden de ‘Filioque’
    • Conclaven zo georganiseerd dat geen enkele invloed van buiten mogelijk is
  • Vervolg
    • De Griekse gelovigen verwerpen met kracht de besluiten van het concilie
    • de afgesproken eenheid kent geen toekomst
    • het concilie slaagt er niet in het idee van de kruistochten nieuw leven in te blazen
  • Historische feiten
    • St. Bonaventura: 1221-1274
    • St. Thomas van Aquino: 1228-1274

1311-1312 Vienne (Dauphiné)

  • Paus Clemens V: 105-1316
  • Vragen:
    • Wat te denken van de aanklacht van Filips de Schone tegen de orde van de tempeliers
    • Hoe de kruistochten opnieuw te beginnen en de Kerk te hervormen?
  • Besluiten
    • De Tempeliers worden opgeheven
    • De juridische autonomie van grote ordes ten opzichte van de bisschoppen wordt nader bepaald
  • Historische feiten
    • Filips IV de Schone koning van Frankrijk: 1285-1314
    • Filips de Schone laat de Tempeliers aanhouden: 1307
    • Paus Clemens V installeert zich in Avignon
    • Executie van Tempeliers: 1314

1414-1418 Constance

  • Pausen:
    • Gregorius VII: 1406-1417
    • Martinus V: 1417-1423
  • Vragen:
    • hoe vinden we een oplossing voor het Grote Westerse Schisma, waar diverse pausen, ondersteund door verschillende koningen, aanspraak maken op de pauselijke troon, in Frankrijk en Italië
    • onderzoek naar Jan Hus, die alleen de Bijbel als geldige bron van waarheid aanvaard en zich tegen standpunten van pausen en kardinalen verzet.
  • Besluiten
    • Drie wedijverende pausen worden afgezet
    • Het concilie kiest vervolgens Martinus V tot paus
    • Jan Hus wordt veroordeeld
  • Vervolg
    • Einde van he Westerse Schisma
    • Het concilie krijgt een bovengeschikte rol ten opzichte van het pauselijk gezag: ‘conciliarisme’
    • Jan Hus leven verbrand als ketter
  • Historische feiten
    • Begin van het Westers Schisma door de keuze van antipaus Clemens VII. De koningen scharen zich achter de ene of andere paus; de kardinalen kiezen, afhankelijk va hun aanhankelijkheid, twee, en uiteindelijk drie pausen tegelijk
    • Geboorte van Jeanne D’Arc: 1412

1431-1442 Bazel-Ferrare-Florence

  • Paus Nicolaas V: 1431-1447
  • Vraag: is er toenadering tussen Oost en West mogelijk?
  • Besluit: eenheidsformuleringen met de Grieken over de Heilige Geest, de Eucharistie en het pauselijk primaat.
  • Vervolg:
    • de oosterse gelovigen aanvaarden de testen niet
    • het conciliarisme wordt hevig aangevallen
  • Historische feiten
    • Veroordeling van Jeanne D’Arc: 1431
    • Val van het Byzantijdse Rijk: 1453

1512-1517 Lateranen V

  • Pausen
    • Julius II: 1503-1513
    • Leon X: 1513-1522
  • Vragen:
    • de behoefte aan hervormingen van het kerkelijk bestuur
    • het ontstaan van een atheïstische filosofie
    • wrijvingen tussen de bisschoppen en de kloosterorden.
    • Men was ook niet gelukkig met het door koning Lodewijk XII van Frankrijk in 1511 bijeengeroepen concilie in Pisa.
  • Besluiten
    • de filosofie van Averroes (1126-1198) veroordeeld
    • het concilie van Pisa (1511) werd ongeldig verklaard.
    • De rechten van de bisschoppen werden omschreven.
    • Er werden verbeterde decreten afgekondigd.
  • Vervolg:
    • het conciliarisme slagat er niet in zichzelf op te leggen aan het concilie
    • het conclcie hefet geen echte hervolringen kunnen doorvoeren
  • Historische feiten:
    • Michelangelo voltooit het plafond van de Sixtijnse kapel: 1512
    • Geboorten van Theresia van Avila en Filippus Neri: 1515
    • De 95 theses van Luther: 1517
    • Zwingli preekt in Zürich: 1518
    • Excommunicatie van Luther: 1521

1545-1563 Trente

  • Drie zittingsperioden:
    • 1545-1547,
    • 1551-1552 en
    • 1562-1563
  • Plaats: noordelijk in Italië plaats om calvinistische en lutherse waarnemers in staat te stellen aanwezig te zijn.
  • Pausen
    • Paulus III: 1534-1550
    • Julius III: 1550-1555
    • Marcel II: 1555
    • Paulus IV: 1555-1559
    • Pius IV: 1559-1565
  • Tegen: het protestantisme
  • Vraag: Hoe kunnen we het geloof, na de Reformatie, herdefiniëren op de punten die de protestanten afwijzen en zo een hervorming binnen de katholieke kerk bewerken?
  • Besluiten:
    • het concilie herinnert er aan dat persoonlijke verdienste telt waar het om het persoonlijk heil gaat: de christen blijft niet assief onder de actie van God
    • Vaststelling van de canon van de Bijbel
    • De Vulgata, de Latijnse Bijbelvertaling, wordt voor de rooms-katholieken tot standaardtekst van de Heilige Schrift verklaard.
    • De openbaring bestaat enkel uit de Heilige Schrift en de kerkelijke traditie.
    • De geloofswaarheden van de erfzonde, de zaligmaking, de zeven sacramenten, de aflaten, de heiligenverering en het vagevuur worden opnieuw verduidelijkt en bevestigd.
    • Het Latijn is de enige liturgische taal.
    • Geestelijken krijgen een verbod op cumulatie van kerkelijke ambten, hebben residentieplicht en moeten het celibaat respecteren.
    • Priesters moeten een betere opleiding krijgen aan, in elk bisdom verplicht op te richten, seminaries.
    • Gelovigen worden onderricht via de catechismus en door prediking.
    • Het huwelijk moet gesloten worden in een kerk ten overstaan van een priester en getuigen na drievoudige aankondiging, en vervolgens worden vastgelegd in een huwelijksregister.
    • Een bisschop diende theologie te hebben gestudeerd. Deze bepaling maakte het voor de adel lastiger om hun jongere zonen aan lucratieve kerkelijk baantjes te helpen.
  • Vervolg:
    • geen hereniging met de protestanten
    • wel een duurzame renaissance van het katholieke leven
  • Historische feiten
    • Calvijn publiceert zijn geschrift over het christelijk geloof: 1541
    • Dood van Luther: 1546
    • Dood van Hendrik VIII, verantwoordelijk voor de breuk van Engeland met Rome: 1547
    • Dood van Ignatius van Loyola: 1556
    • Dood van Calvijn: 1564

1869-1870 Vaticaan I

  • Paus Pius IX: 1846-1878
  • Vragen:
    • houding van de kerk tegenover rationalistische en liberale wereldopvatting (Franse Revolutie)
    • aanpassing van de kerkelijke wetgeving aan de nieuwe tijd
    • Welke macht heeft de paus?
  • Besluiten
    • dogmatische antwoorden over God, openbaring en de verhouding tussen geloof en rede
    • verwerping van het pantheïsme, het materialisme en het rationalisme.
    • pauselijke onfeilbaarheid
    • De bescherming van de christelijke huwelijken en de christelijke opvoeding.
  • Vervolg:
    • Door liberale krachten die tijdens de Risorgimento de unificatie van Italië nastreefden, werd Vaticanum I krachtig bestreden en bespot.
    • Een grote heropleving en een grote devotie van de lekengelovigen tot het pontificaat, niet het minst vanwege de krachtige persoon van paus Pius IX zelf.
    • Veel gedachten en gegevens uit de niet besproken voorbereidingsschema’s zijn verwerkt in encyclieken van paus Leo XIII, in diverse Curie-besluiten en in de Codex Iuris Canonici van 1917.
  • Historische feiten
    • 1863: Publicatie van ‘Het leven van Jezus’ door Renan
    • 1864: Pius IX veroordeelt het rationalisme en het liberalisme
    • 1869: Opening van het Suez kanaal
    • 1870: Bezetting van Rome door de aanhangers van de eenheid va Italië

1962-1965 Vaticaan II

  • Pausen
    • 1958-1963: Johannes XXIII
    • 1963-1978: Paulus VI
  • Vragen:
    • Hoe reageren op de uitbreiding van de Kerk, geografisch en cultureel, in de gehele wereld
  • Besluiten:
    • een complete herziening van de Kerk: pastoraal, dogmatisch en liturgisch
  • Vervolg:
    • gemeenschappelijk bewustzijn van de bisschoppen
    • grotere de rol van de leken